Blog

با گذر از قرن بیستم و ورود به دوران اطلاعات، مفهوم قدرت در روابط بین‌الملل و سیاست داخلی دستخوش تحولات اساسی شده است. اگر در گذشته قدرت یک دولت با تعداد تانک‌ها، ناوها و زرادخانه‌های هسته‌ای سنجیده می‌شد، امروز شاخص‌هایی چون ظرفیت پردازش کلان‌داده، توسعه الگوریتم‌های هوشمند، و توان تولید پلتفرم‌های مستقل نرم‌افزاری، به معیارهای تازه‌ای برای ارزیابی قدرت ملی بدل شده‌اند. در این میان، هوش مصنوعی دیگر یک فناوری صرف نیست، بلکه به تعبیری می‌توان آن را زبانِ قدرت در قرن بیست‌و‌یکم دانست؛ زبانی که اگر کشوری به آن سخن نگوید، محکوم به خاموشی و وابستگی است.

اصطلاح «اینترنت طبقاتی» به نظامی از دسترسی به اینترنت اطلاق می‌شود که در آن سطوح متفاوتی از کیفیت، سرعت، محتوا یا آزادی‌های اینترنتی، بر مبنای ویژگی‌های اجتماعی، اقتصادی، شغلی یا نهادی کاربران تخصیص داده می‌شود. به‌عبارت دیگر، برخلاف اینترنت آزاد و بی‌تبعیض (Net Neutrality) که دسترسی برابر برای همگان را تضمین می‌کند، در اینترنت طبقاتی برخی اقشار یا گروه‌ها دسترسی گسترده‌تر، سریع‌تر و آزادتر به اینترنت دارند، در حالی‌که دیگران با محدودیت‌هایی مواجه‌اند.

ما پرده‌ای تاریک از هوش مصنوعی را دیده‌ایم، اما هنوز ابتدای راه هستیم. تصورش هم دشوار است که وقتی این فناوری به‌طور کامل با صنایع نظامی ترکیب شود، چه اتفاقی خواهد افتاد. در آن لحظه، جنگ دیگر آن چیزی نخواهد بود که می‌شناسیم؛ چون نتیجه‌اش از پیش معلوم است.

در چنین آینده‌ای، چیزی به نام «جنگ» عملاً بی‌معنا می‌شود. هوش مصنوعی، نه صرفاً ابزار، بلکه خودِ پیروزی است. پیروزی‌ای که قطعی است، کامل است، و از پیش برنامه‌ریزی‌شده … و من تردیدی ندارم که کار روی هوش مصنوعی، به‌زودی همان سرنوشتی را پیدا می‌کند که کار بر روی بمب اتمی پیدا کرد: ممنوع، خطرناک، و تحت شدیدترین تدابیر امنیتی.

جنگ، از آن دست واژه‌هایی‌ست که به ذات، یادآور ویرانی، بی‌ثباتی و از بین رفتن نظم است. در این فضا، شاید نتوان از فناوری انتظار معجزه داشت، اما می‌توان به آن به چشم ابزاری نگاه کرد که در برخی موقعیت‌ها، گرهی باز می‌کند یا مسیری تازه نشان می‌دهد.
بلاکچین، یکی از این ابزارهاست.
هرچند اغلب با رمزارزها و تراکنش‌های مالی شناخته می‌شود، اما در موقعیت‌های بحرانی، می‌تواند ظرفیت‌هایی فراتر از انتظار داشته باشد. از ثبت هویت گرفته تا توزیع کمک‌های بشردوستانه، از مدیریت اطلاعات گرفته تا ایجاد اعتماد دیجیتال؛ بلاکچین می‌تواند – با فرض شرایط مناسب – نقشی مهم ایفا کند.

در جریان حمله اخیر اسرائیل به ایران، دسترسی کاربران ایرانی به اینترنت بین‌المللی در طی دو موج محدود شد و تقریبا در اوج حملات، این قطعی تا سه روز ادامه داشت. وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات قطعی اینترنت را اقدامی ضروری و موقتی در راستای شرایط خاص کشور توصیف کرد و آن را برای پیشگیری از حملات سایبری به زیرساخت‌های ارتباطی کشور ضروری دانست.کاربران ایرانی ساکن در خارج کشور که در اوج بحران با قطع دسترسی به اینترنت از خانواده‌های خود در ایران خبری نداشتند، این اقدام را محکوم کردند و در راستای اجرای محدودیت بر آزادی‌های بنیادین و اساسی کاربران قلمداد کردند. پس از آتش‌بس و بر اساس داده‌های ترافیک بین‌المللی، دسترسی اینترنت در ایران تا روز ۲۵ ژوئن به حالت عادی بازگشت.

اکنون ما یک طرح رفتاری داریم که مشخص می‌کند محصول باید چه کاری را انجام دهد. اقدام حداقلی قابل‌اجرا (Minimum Viable Action) را پیدا کرده‌ایم، آن را بر اساس تجربیات قبلی کاربران تنظیم کرده‌ایم، بخش‌هایی از آن را خودکار کرده‌ایم و باقی‌مانده را قابل‌درک‌تر و آسان‌تر کرده‌ایم و به این فکر کرده‌ایم که چگونه محیط (محصول و زمینه واقعی زندگی کاربر) انگیزه‌های آگاهانه و احساسی ایجاد می‌کند و سرنخ‌ها (Cues) را شکل و ارائه می‌دهد، بازخورد ایجاد می‌کند و رفتارهای رقابتی را دور می‌زند. در نهایت، ما به اطلاعات و آمادگی که کاربر برای موفقیت نیاز دارد، اندیشیده‌ایم.

یکی از بهترین مطالعاتی که تاکنون درباره‌ی تغییر رفتار دیده‌ام، توسط تیم ویلسون، روان‌شناس اجتماعی دانشگاه ویرجینیا، انجام شده است. او گروهی از دانشجویان سال اول دانشگاه را که در وضعیت دشواری بودند و در مدرسه عملکرد خوبی نداشتند و نگران آینده‌ی خود بودند را انتخاب کرد و به صورت تصادفی این دانشجویان را به دو گروه تقسیم کرد: یک گروه مداخله‌ی کوتاهی به مدت ۳۰ دقیقه دریافت کرد؛ گروه دیگر مداخله‌ی خاصی دریافت نکرد. ویلسون نگران بود که این دانشجویان خودشان را شکست‌خورده ببینند.

امروزه طراحی محصولات دیجیتال موفق، وابسته به درک عمیق و دقیق نیازها، رفتارها و خواسته‌های کاربران است. برای دستیابی به این هدف، ابزارهای مختلفی توسعه یافته‌اند که یکی از قدرتمندترین آن‌ها «پرسونا» است. پرسوناها شخصیت‌هایی فرضی هستند که بر اساس داده‌های واقعی کاربران ایجاد می‌شوند و به تیم‌های طراحی کمک می‌کنند تا بتوانند محصولاتی متناسب با نیازهای واقعی کاربران بسازند (Maze, 2023). با وجود این‌که مفهوم پرسونا مدت‌هاست در طراحی تجربه کاربری مطرح شده است، بسیاری از تیم‌ها همچنان در استفاده عملی و کاربردی از آن دچار چالش هستند.