یاسمن حاجیان، کارگروه طراحی راهبردی
پهپادهای ارزان و پایان منطق قدرت سنتی
ایران به تازگی حدود چهل روز جنگ را پشت سر گذاشتهاست؛ جنگی که ممکن است ادامه پیدا کند. در این میانه، پهپادهای ارزانقیمت توانستند سامانههای دفاعی میلیارد دلاری را به چالش بکشند و معادلات استراتژیک را بازنویسی کنند. این لحظه، لحظه «طراحی بزرگ» است—زمانی که باید برای آیندههایی که هنوز رخ ندادهاند، فکر کنیم و طراحی کنیم. کتاب «طراحی گمانی : طراحی، تخیل و رویاپردازی اجتماعی» نوشته آنتونی دان و فیونا ریبی، ترجمه مهدی مقیمی و سجاد شفیعیفر (نشر کتاب وارش)، دقیقاً برای همین لحظه نوشته شده است. این کتاب درباره «طراحی تفکرناپذیرها» است—درباره اینکه چگونه میتوانیم از طراحی فراتر از حل مسئله استفاده کنیم و به رویاها، تخیلات و سناریوهای آینده بپردازیم.
فراتر از حل مسئله؛ طراحی گمانی چیست؟
نگاه تیم براون به تخیل اجتماعی
تیم براون، مدیرعامل آیدیو، میگوید: «در دورانی که سامانههای موجود به انتهای مرزهای اثرگذاری خود نزدیک میشوند، طراحی گمانی نقشی گسترده و روحافزا را برای طراحی ترسیم میکند.» دان و ریبی نشان میدهند که طراحی گمانی چگونه میتواند بحثبرانگیز باشد و گزینههایی را نمایان سازد که فراتر از قیدهای فعلی رویکردهای بازار، اجتماع و فناوری است.
تجسم جهانبینیهای جدید از نگاه کارل دیسالوو
کارل دیسالوو، نویسنده کتاب «طراحی مخالف»، هم میگوید: «دان و ریبی پیشنهاد میدهند که به جای اینکه طراحی را به عنوان حل کردن مسئله یا سبکدهی پس بزنیم، از طراحی استفاده پرشوری برای تجسم و آزمودن جهانبینیها و آیندههای مختلف کنیم. طراحی گمانی کمکی مهم به حوزه طراحی است و باید عمیق خوانده شود.»
ایران و چالش «عدمتقارن هزینه–اثر»
وقتی پهپاد ۲۰ هزار دلاری معادلات میلیارد دلاری را به هم میزند
امروز، ایران در مواجهه با «عدمتقارن هزینه–اثر» قرار دارد. فناوریهای ارزان—پهپادها، سایبر، اتوماسیون—قواعد بازی را تغییر دادهاند. دیگر نمیتوان با منطق سنتی «هزینه بیشتر = قدرت بیشتر» فکر کرد. باید سناریوهای جدید طراحی کرد: چه اتفاقی میافتد وقتی یک پهپاد ۲۰ هزار دلاری بتواند یک موشک ۲ میلیون دلاری را خنثی کند؟ چه اتفاقی میافتد وقتی هوش مصنوعی بتواند تصمیمگیریهای استراتژیک را خودکار کند؟
چرا کتاب «طراحی گمانی» ابزار امروز ماست؟
«طراحی گمانی» ابزاری است برای پرسیدن این سؤالات. این کتاب به ما میآموزد که چگونه از طراحی برای کاوش در آیندههای ممکن، محتمل و مطلوب استفاده کنیم. چگونه میتوانیم مفاهیم انتزاعی—مانند امنیت، قدرت، فناوری—را به واقعیتهای ملموس تبدیل کنیم.
این کتاب برای چه کسانی نوشته شده است؟
مطالعه این کتاب ارزشمند را به گروههای زیر پیشنهاد میکنیم:
- علاقهمندان به سیاستگذاری و طراحی راهبردی: برای یادگیری مدلهای نوین تصمیمگیری در شرایط بحران.
- پژوهشگران حوزه آیندهپژوهی: برای درک چگونگی ساخت سناریوهای محتمل آینده.
- تلاشگران توسعه ملی: کسانی که معتقدند ایران باید برای دهههای آینده برنامهریزی کند و از مدیریت بحرانهای روزمره فراتر رود.
- فعالان حوزه نوآوری: افرادی که میخواهند قدرت تخیل و رویاپردازی جمعی را به یک ابزار قدرت واقعی تبدیل کنند
ما در لحظهای تاریخی ایستادهایم. فناوریهای ارزان در حال بازنویسی قواعد هستند. سؤال این است: آیا آمادهایم برای آیندهای که هنوز نیامده، طراحی کنیم؟ «طراحی گمانی» راهنمای شماست.
این رویکرد طراحی تنها یک تمرین ذهنی نیست. ما در تحلیل دیگری نشان دادهایم که چگونه طراحی گمانی و عدم تقارن هزینه-اثر؛ ابزارهای نوین در مدیریت بحران و جنگ شناختی میتواند در مواجهه با چالشهای پیچیدهای مانند جنگهای نامتقارن و نبردهای پهپادی، به جایگزینی برای منطقهای شکستخورده قبلی تبدیل شود و سناریوهای استراتژیک جدیدی پیش روی ما بگذارد.
