Blog

در ماه‌های اخیر، دوباره بحث «اینترنت پرو» یا اینترنت ویژه برای برخی کاربران و کسب‌وکارها در فضای رسانه‌ای و کارشناسی ایران مطرح شده است؛ موضوعی که هر بار با واکنش‌های متفاوتی همراه می‌شود. اما اینترنت پرو به طور دقیق چیست؟ در ساده‌ترین تعریف، منظور از این طرح ارائه سطح متفاوتی از دسترسی اینترنت برای گروه‌های مشخصی از کاربران است؛ مثلا شرکت‌های فناوری، کسب‌وکارهای آنلاین، دانشگاه‌ها، خبرنگاران، پژوهشگران یا برخی نهادهای تخصصی. این تفاوت می‌تواند در سرعت، پایداری، کیفیت اتصال یا سطح دسترسی به سرویس‌های بین‌المللی باشد.

گاهی فقط چند دقیقه کافی است تا وابستگی یک جامعه به سرویس‌های خارجی خودش را نشان دهد. صبحی که واتس‌اپ ناگهان از دسترس خارج می‌شود، تازه خیلی‌ها متوجه می‌شوند بخش مهمی از ارتباطات روزمره، هماهنگی‌های کاری، فایل‌های شرکت، گروه‌های خانوادگی و حتی ارتباط مشتری و فروشنده، روی یک پلتفرم خارجی بنا شده است. چند ساعت بعد، موج مهاجرت شروع می‌شود؛ عده‌ای سراغ پیام‌رسان‌های داخلی می‌روند، کسب‌وکارها لینک کانال‌های جدید منتشر می‌کنند و بعضی سازمان‌ها هم اطلاعیه می‌دهند که «فعلاً از سرویس جایگزین استفاده کنید». درست در همین نقطه است که یک سوال قدیمی دوباره مطرح می‌شود.

مدل اینترنت چین چیزی فراتر از «فیلترینگ ساده» است. این کشور طی سه دهه، یک اکوسیستم کامل دیجیتال ساخته که در آن کاربران روزمره‌شان را بدون نیاز به خروج از مرزهای کشور مدیریت می‌کنند. نکته کلیدی اما این است که چین هرگز اینترنت بین‌الملل را به طور کامل قطع نمی‌کند. بلکه شبکه ملی اطلاعاتی چنان قدرتمند، جذاب و گسترده ساخته شده که کاربر به طور طبیعی نیاز کمتری به دنیای بیرون پیدا می‌کند.

در سال‌های اخیر، بحث محدودسازی اینترنت همیشه با موضوع اقتصاد دیجیتال همراه بوده است. موافقان این سیاست معتقدند وابستگی زیاد به پلتفرم‌های خارجی، کشور را در بحران‌ها آسیب‌پذیر می‌کند. آن‌ها تأکید دارند که برای حفظ تاب‌آوری و استقلال دیجیتال، باید شبکه داخلی را تقویت کرد. در مقابل، مخالفان معتقدند اقتصاد دیجیتال بر پایه اتصال جهانی است. از نگاه آن‌ها، اختلال در اینترنت بین‌الملل، موتور رشد اقتصاد نوآوری را خاموش می‌کند.

فوتبال روزگاری بازی ساده‌ای بود؛ بازی خاک‌خورده‌ای که با یک توپ چرمی و دو سنگ به جای دروازه شکل می‌گرفت. اما امروزه این ورزش، پیچیده‌ترین نمایش فناوری را در تاریخ جهان به تصویر می‌کشد. جام جهانی ۲۰۲۶ از آن دست رویدادهایی نیست که فقط با شوق تماشاگران و نفس‌های بریده مربیان اداره شود. این رویداد یک کوه لجستیکی حقیقی است که فتح آن بدون اتکا به تراشه‌های سیلیکونی و مدل‌های پیش‌بینی هوش مصنوعی، اساساً غیرممکن به نظر می‌رسد.

ایران به تازگی حدود چهل روز جنگ را پشت سر گذاشته‌است؛ جنگی که ممکن است ادامه پیدا کند. در این میانه، پهپادهای ارزان‌قیمت توانستند سامانه‌های دفاعی میلیارد دلاری را به چالش بکشند و معادلات استراتژیک را بازنویسی کنند. این لحظه، لحظه «طراحی بزرگ» است—زمانی که باید برای آینده‌هایی که هنوز رخ نداده‌اند، فکر کنیم و طراحی کنیم. کتاب «طراحی گمانی : طراحی، تخیل و رویاپردازی اجتماعی» نوشته آنتونی دان و فیونا ریبی، ترجمه مهدی مقیمی و سجاد شفیعی‌فر (نشر کتاب وارش)، دقیقاً برای همین لحظه نوشته شده است. این کتاب درباره «طراحی تفکرناپذیرها» است—درباره اینکه چگونه می‌توانیم از طراحی فراتر از حل مسئله استفاده کنیم و به رویاها، تخیلات و سناریوهای آینده بپردازیم.

در شطرنج، گامبی گشایشی است که در آن، بازیکن آگاهانه یک مهره را قربانی می‌کند. او این کار را برای رسیدن به برتری انجام می‌دهد. این قربانی از ضعف نمی‌آید. پشت آن، محاسبه دقیق قرار دارد. بازیکن می‌داند که از دست دادن یک مهره، در برابر کنترل مرکز، تحرک بیشتر و فشار روانی بر حریف، ارزش دارد.

این منطق تنها به صفحه شطرنج محدود نمی‌ماند. در نبردهای نامتقارن، جایی که یک طرف از نظر منابع، تجهیزات یا نیروی انسانی در موقعیت ضعف‌تر قرار دارد، «گامبی استراتژیک» می‌تواند هندسه کل بازی را تغییر دهد. پرسش اصلی این است: چگونه می‌توان با هزینه‌ای هوشمند، برتری ساختاری ساخت؟

خلیج‌فارس در یک لحظه استراتژیک تاریخی قرار دارد. آتش‌بس شکننده پس از درگیری‌های نظامی، نفت برنت بالای ۱۰۰ دلار و اثبات توان بازدارندگی ایران در کنترل تنگه هرمز، پارادایم قدرت در منطقه را جابه‌جا کرده است. سرنگونی جنگنده‌های پیشرفته آمریکایی و احتیاط بازیگرانی چون امارات و عربستان، نشانه تحول در توازن قوای منطقه‌ای است. پرسش محوری این است: چگونه می‌توان این «موقعیت قدرت» را به یک «نظم منطقه‌ای پایدار» پیوند زد؟ این یادداشت با ترکیب نظریه بازی‌ها برای تحلیل بن‌بست‌های موجود و تفکر طراحی برای بازمهندسی نفوذ، نقشه راهی برای عبور از وضعیت فعلی ترسیم می‌کند.

تا قبل از شروع جنگ و دسترسی به اینترنت بین‌الملل یکی از ابزارهایی که به احتمال زیاد روزانه از آن استفاده می‌کردیم، هوش مصنوعی بود. پس از اعمال محدودیت‌های اینترنت بین‌الملل دسترسی به سایت‌های هوش مصنوعی خارجی قطع شد. ابزارهای هوش مصنوعی داخلی هم تا حدی توانستند پاسخ‌گوی نیازهای اولیه باشند اما کندی اتصال، کیفیت حداقلی و در برخی موارد هزینه‌های بالا موجب شده تا نتوانند به طور قطع به عنوان گزینه مناسبی برای جایگزین نمونه‌های خارجی عمل کنند.

جنگ با حمله رژیم صهیونیستی و ایالات متحده آمریکا به ایران در صبح ۹ اسفند ۱۴۰۴ آغاز شد. دستگاه‌های مسئول فضای مجازی، از فراز تجربه جنگ ۱۲ روزه و حوادث دی ماه ۱۴۰۴، از نخستین ساعات، به جهت مدیریت افکار عمومی و جلوگیری از حمله‌های سایبری، محدودیت‌های شدیدی را بر اینترنت بین‌الملل اعمال کردند و در اصطلاح عامیانه و با مسامحه «اینترنت ملی» شد. در این یادداشت قصد داریم گزارش اجمالی از وضعیت سرویس‌های اینترنتی در این دوره ارائه دهیم و مهم‌ترین نقاط ضعف وضعیت فعلی را بررسی نماییم. این یادداشت به طور مشخص قصد ندارد به درست یا غلط ‌بودن اصل این تصمیم بپردازد.