طراحی رفتاری

تفکر طراحی  (Design Thinking) به عنوان یک رویکرد خلاقانه و انسان‌محور برای حل مسائل پیچیده، به ویژه در زمینه طراحی محصولات و خدمات، شناخته شده است. این فرآیند شامل پنج مرحله اصلی است که مرحله اول آن، همدلی (Empathize)، اهمیت ویژه‌ای دارد. در این مرحله، طراحان باید به درک عمیق‌تری از تجربیات، احساسات و نیازهای کاربران دست یابند. با پیشرفت‌های اخیر در زمینه هوش مصنوعی (AI)، این فناوری می‌تواند به طرز چشم‌گیری به بهبود فرآیند همدلی کمک کند. در این مقاله، به بررسی نقش هوش مصنوعی در مرحله همدلی تفکر طراحی می‌پردازیم و مزایای آن را تحلیل می‌کنیم.

در عصر کنونی که هوش مصنوعی و فناوری‌های پیشرفته به سرعت در حال تغییر شیوه‌های زندگی، کار و ارتباطات ما هستند، طراحی مبتنی بر روایت به عنوان یک رویکرد ضروری و تاثیرگذار ظاهر شده است. در جهانی که تصمیم‌گیری‌ها به طور فزاینده‌ای مبتنی بر داده‌ها، الگوریتم‌ها و تحلیل‌های ماشینی است، روایت‌ها می‌توانند شکاف میان فناوری و احساسات و تعاملات انسانی را پر کنند. آن‌ها نه تنها ابزارهایی برای انتقال اطلاعات هستند، بلکه به ما کمک می‌کنند تا معنا، ارزش‌ها و احساسات را در مرکز طراحی‌های خود قرار دهیم.

اقدامات ما به محیط ما بستگی دارد (مثلاً یک بطری بزرگ و وسوسه‌انگیز از آب‌ پرتقال جلوی من است و احتمالاً جلوی شما نیست)، نیازها و خواسته‌های ما (من تشنه‌ام)، تجربیات قبلی ما (معمولاً از آب‌پرتقال خوشم می‌آید)، و عوامل بسیاری دیگر. اما هیچ فرمول جادویی‌ای وجود ندارد که بگوید اگر A، B و C را انجام دهید، مردم همان عملی را که می‌خواهید انجام دهند، حتی اگر خودشان هم نخواهند، انجام خواهند داد. ما همگی افراد منحصربه‌فردی هستیم که در محیط‌هایی کاملاً متفاوت زندگی می‌کنیم و فرآیند تصمیم‌گیری ما پیچیده، بی‌نظم و پر از شگفتی است.

برای ایجاد فوریت، محصولات می‌توانند از محتوای حساس به زمان مشابه اخبار استفاده کنند که به طور ذاتی به ‌موقع اقدام را تشویق کند (در محصولاتی که محتوا محور است این امر به ‌شدت مفید است). در مواردی مانند فیس‌بوک نیز با ارائه آخرین اخبار درباره دوستانتان بر فوریت تأکید می‌شود تا با استفاده از تعهدات پیشین یا استفاده از تاریخ‌های مشخص برای اقدامات برنامه‌ریزی‌شده، ضرورت اقدام و استفاده از محصول را یادآور شود.

مفهوم ظهور به عنوان یک پدیده کلیدی در طراحی، به فرایندی اشاره دارد که در آن از طریق تعامل میان اجزا، ویژگی‌ها، ساختارها یا رفتارهای جدید شکل می‌گیرد. این مفهوم از جنبه‌های مختلفی مانند درک فردی و تعاملات اجتماعی مورد بررسی قرار گرفته است. در طراحی، ظهور زمانی اتفاق می‌افتد که تغییرات غیرمنتظره‌ای در فرایند طراحی به وقوع می‌پیوندد، تغییراتی که غالباً فراتر از مجموع اجزای موجود هستند. این پدیده در فعالیت‌های طراحی خلاقانه نقشی مؤثر دارد و از کشف فرم‌های نوین تا ایجاد روابط پیچیده‌تر در مدل‌ها و سیستم‌های طراحی را در بر می‌گیرد.

محققان مجموعه‌ای از زنان آسیایی – آمریکایی را به سه گروه تقسیم کردند. هر گروه به مجموعه‌ای از سؤالات در مورد زندگی‌شان پاسخ می‌دادند و سپس امتحان ریاضی دادند. گروهی که سؤالات مربوط به نژاد را دریافت کردند، در نهایت ۵۴٪ از سؤالات ریاضی را به درستی پاسخ دادند؛ گروهی که سؤالات مربوط به جنسیت را دریافت کردند، تنها ۴۲٪ به درستی پاسخ دادند و گروهی که سؤالات عمومی دریافت کردند، در میانه این دو قرار داشتند و ۴۹٪ درست پاسخ دادند (شیه و همکاران، ۱۹۹۹). در ایالات متحده، کلیشه رایج در مورد زنان، عملکرد ضعیف در ریاضی است و کلیشه رایج در مورد آسیایی‌ها، عملکرد خوب در این حوزه است. صرفاً یادآوری این کلیشه‌ها باعث شد که شرکت‌کنندگان به طرز متناسبی پاسخ‌دهی و بازخورد داشته باشند.

متأسفانه، ضمیر خودآگاه ما بر این باور است که همیشه مسئول است، حتی وقتی که نیست. جاناتان هایت (2006) و چیپ و دان هیث (2010) برای توضیح این ایده از مثال استعاری بودا استفاده می‌کنند که دو شخصیت در آن حضور دارند: سوار و فیل. فیل بُعد بسیار قدرتمند اما انتقاد ناپذیر و شهودی ما است. سوار خود آگاه ماست که سعی می‌کند فیل را هدایت کند. سوار فکر می‌کند که همیشه مسئول است، اما این فیل است که کار را انجام می‌دهد و اگر فیل با سوارکار مخالف باشد، معمولاً فیل برنده می‌شود.

هنگام در نظر گرفتن محرک‌های متعدد در مکانیسم‌ها و ساختارها، محرک‌ها ممکن است نسبت به یکدیگر شبیه یا متنوع باشند. طیف متنوع از محرک‌ها می‌توانند جنبه‌های مختلفی از دانش را فعال کنند و تنوع بیشتری از راه‌حل‌ها را ایجاد کند، حتی اگر اکتشاف راه‌حل به صورتی کاملا سطحی باشد. همچنین زمانی که محرک‌ها مشابه یکدیگر باشند، جنبه واحد یا محدودتر از دانش را فعال می‌کنند. بنابراین محرک‌های مشابه می‌توانند باعث شوند طراحان دسته‌های کمتری از راه‌حل‌ها را بررسی کنند، اما آن دسته‌ را عمیق‌تر بررسی کنند. بهترین حالت زمانی است که محرک‌های متنوع به روشی ساختاریافته ارائه شوند، که امکان پوشش مقوله‌های مختلف و همچنین کاوش کافی از هر دسته را فراهم می‌کنند.

“سلسله مراتبی نیازهای تجربه کاربری”  توسط دانلد نورمن مطرح شده است، این مفهوم توضیح می‌دهد که چگونه تکنولوژی با زمان تکامل می‌یابد و نیازهای کاربران تغییر می‌کند.  او در این رابطه می‌گوید:” زمانی که  تکنولوژی نیازهای اساسی را برطرف می‌کند، تجربه کاربری حرف اول را می‌زند.” صنعت تلفن همراه نمونه‌ای عالی از این تکامل است. اکنون موتورولا دیناتاک اصلی نمی‌تواند با محصولی وارد رقابت شود. چیزی که در آن زمان این موبایل را موفق کرده بود معرفی سیستمی بود که نیازی به سیم نداشت و امروزه نداشتن سیم برای موبایل یک توقع از پیش تعریف شده است.

خلاقیت به ‌طور کلی با طراحی بهتر در آموزش و اقدام مرتبط است و به ‌عنوان پیش‌نیاز اختراع و نوآوری در نظر گرفته می‌شود. این امر محققان طراحی را به انجام بسیاری از مطالعات تجربی در زمینه خلاقیت ترغیب کرده است. به ‌ویژه، تعدادی از این مطالعات بر استفاده از منابع بیرونی الهام بخش به عنوان محرکی برای مرحله تولید ایده در فرآیند طراحی تمرکز داشته‌اند. این محرک‌های خارجی به فرآیند طراحی معرفی شدند و به طراحان کمک می‌کنند تا به ایده‌های جدیدی دست پیدا کنند. با این حال، زمانی که طراحان از نمونه‌ راه‌حل‌های مسأله‌ای که در حال بررسی آن هستند مواجه می‌شوند، ممکن است این امر بر فرآیند خلاقانه آن‌ها تأثیر منفی بگذارد که به آن “فیکسیشن طراحی” می‌گویند.