دیجیتال

در ماه‌های اخیر، دوباره بحث «اینترنت پرو» یا اینترنت ویژه برای برخی کاربران و کسب‌وکارها در فضای رسانه‌ای و کارشناسی ایران مطرح شده است؛ موضوعی که هر بار با واکنش‌های متفاوتی همراه می‌شود. اما اینترنت پرو به طور دقیق چیست؟ در ساده‌ترین تعریف، منظور از این طرح ارائه سطح متفاوتی از دسترسی اینترنت برای گروه‌های مشخصی از کاربران است؛ مثلا شرکت‌های فناوری، کسب‌وکارهای آنلاین، دانشگاه‌ها، خبرنگاران، پژوهشگران یا برخی نهادهای تخصصی. این تفاوت می‌تواند در سرعت، پایداری، کیفیت اتصال یا سطح دسترسی به سرویس‌های بین‌المللی باشد.

گاهی فقط چند دقیقه کافی است تا وابستگی یک جامعه به سرویس‌های خارجی خودش را نشان دهد. صبحی که واتس‌اپ ناگهان از دسترس خارج می‌شود، تازه خیلی‌ها متوجه می‌شوند بخش مهمی از ارتباطات روزمره، هماهنگی‌های کاری، فایل‌های شرکت، گروه‌های خانوادگی و حتی ارتباط مشتری و فروشنده، روی یک پلتفرم خارجی بنا شده است. چند ساعت بعد، موج مهاجرت شروع می‌شود؛ عده‌ای سراغ پیام‌رسان‌های داخلی می‌روند، کسب‌وکارها لینک کانال‌های جدید منتشر می‌کنند و بعضی سازمان‌ها هم اطلاعیه می‌دهند که «فعلاً از سرویس جایگزین استفاده کنید». درست در همین نقطه است که یک سوال قدیمی دوباره مطرح می‌شود.

در سال‌های اخیر، بحث محدودسازی اینترنت همیشه با موضوع اقتصاد دیجیتال همراه بوده است. موافقان این سیاست معتقدند وابستگی زیاد به پلتفرم‌های خارجی، کشور را در بحران‌ها آسیب‌پذیر می‌کند. آن‌ها تأکید دارند که برای حفظ تاب‌آوری و استقلال دیجیتال، باید شبکه داخلی را تقویت کرد. در مقابل، مخالفان معتقدند اقتصاد دیجیتال بر پایه اتصال جهانی است. از نگاه آن‌ها، اختلال در اینترنت بین‌الملل، موتور رشد اقتصاد نوآوری را خاموش می‌کند.

تا قبل از شروع جنگ و دسترسی به اینترنت بین‌الملل یکی از ابزارهایی که به احتمال زیاد روزانه از آن استفاده می‌کردیم، هوش مصنوعی بود. پس از اعمال محدودیت‌های اینترنت بین‌الملل دسترسی به سایت‌های هوش مصنوعی خارجی قطع شد. ابزارهای هوش مصنوعی داخلی هم تا حدی توانستند پاسخ‌گوی نیازهای اولیه باشند اما کندی اتصال، کیفیت حداقلی و در برخی موارد هزینه‌های بالا موجب شده تا نتوانند به طور قطع به عنوان گزینه مناسبی برای جایگزین نمونه‌های خارجی عمل کنند.

در جهان امروز، رسانه دیگر صرفاً ابزار انتقال خبر نیست؛ بلکه به یکی از اصلی‌ترین میدان‌های قدرت تبدیل شده است. اگر در گذشته، جنگ‌ها در میدان‌های فیزیکی و با سلاح‌های سخت تعریف می‌شدند، امروز بخش مهمی از تقابل‌ها در بستر رسانه و در ذهن مخاطبان شکل می‌گیرد. این تغییر، بیش از هر چیز، محصول تحول دیجیتال است؛ تحولی که قواعد بازی را از اساس دگرگون کرده است.
سواد رسانه‌ای در چنین فضایی، دیگر یک مهارت لوکس یا دانشگاهی نیست؛ بلکه به یک ضرورت عمومی تبدیل شده است. مخاطب امروز، در معرض حجم عظیمی از اطلاعات قرار دارد که بخش قابل توجهی از آن، هدفمند و جهت‌دار تولید می‌شود. بدون توانایی تحلیل، تفکیک و ارزیابی این محتوا، فرد به‌راحتی می‌تواند به بخشی از پازل یک جنگ رسانه‌ای تبدیل شود، بدون آن‌که خود بداند.
به بیان ساده، کسی که سواد رسانه‌ای ندارد، نه‌تنها مصرف‌کننده محتواست، بلکه ناخواسته بازتولیدکننده آن نیز هست.

وقتی بحران یا جنگ رخ می‌دهد، اولین نگرانی تنها امنیت نیست؛ اقتصاد بسیار مهم است. کسب‌وکارها تعطیل می‌شوند، رفت‌وآمد محدود می‌شود، زنجیره تأمین مختل می‌شود و ناگهان جریان عادی پول کند یا متوقف می‌شود. اما در سال‌های اخیر، یک متغیر جدید وارد معادله شده است: تحول دیجیتال . تحول دیجیتال یعنی استفاده هوشمندانه از فناوری برای ادامه دادن کارها، حتی وقتی شرایط عادی نیست. در زمان بحران، موضوع تحول دیجیتال دیگر یک انتخاب لوکس نیست؛ بلکه یک ضرورت است.

قطع یا اختلال گسترده در اینترنت بین‌الملل در ماه‌ها و سال‌های اخیر به یکی از دغدغه‌های اصلی کسب‌وکارهای آنلاین در ایران تبدیل شده است. بر کسی پوشیده نیست که قطع دسترسی به سرویس‌ها و پلتفرم‌های بین‌المللی، تبعات اقتصادی، ارتباطی و حتی روانی جدی برای فعالان فضای مجازی دارد. با این حال، با توجه به شرایط جنگی و تنش‌های منطقه‌ای و جهانی، احتمال تکرار و حتی طولانی‌تر شدن این نوع اختلال‌ها وجود دارد؛ واقعیتی که نادیده گرفتن آن می‌تواند آسیب‌های جبران‌ناپذیری به کسب‌وکارهای اینترنتی وارد کند. در چنین شرایطی، استفاده هوشمندانه از ظرفیت‌های داخلی می‌تواند به راه‌حلی «برد–برد» برای کسب‌وکارها و کاربران تبدیل شود.

در گذشته اگر بحرانی رخ می‌داد، مردم منتظر اخبار ساعت ۲۱ می‌ماندند. امروز اما بحران اول در دستان ما و تلفن‌های همراه اتفاق می‌افتد. هنوز معلوم نیست که دقیق چه اتفاقی افتاده، اما ویدئوها و پیام‌ها در شبکه‌های اجتماعی دست‌به‌دست می‌شوند. بعضی واقعی‌اند، بعضی قدیمی، بعضی هم به طور کامل ساختگی. همین‌جا است که مرز بین «اطلاع‌رسانی» و «عملیات روانی» کمرنگ می‌شود.

وقتی یک بحران بزرگ مثل درگیری‌ها (جنگ) یا وضعیت اضطراری رخ می‌دهد و دسترسی به اینترنت بین‌الملل برای مدتی از بین می‌رود، همه چیز از حالت طبیعی خارج می‌شود. این شرایط قطعاً مطلوب نیست، اما وقتی به هر دلیل پیش می‌آید، بهترین کار این است که با سرعت خودمان را وفق بدهیم تا زندگی و کسب‌وکار از حرکت نایستند. تاب‌آوری دیجیتال یعنی همین؛ ادامه دادن در سخت‌ترین لحظه‌ها با استفاده از مسیرهای جایگزین.

در دنیای امروز، ابزارهای پرداخت دیجیتال بخش جدایی‌ناپذیر زندگی ما شده‌اند. اما وقتی شرایط بحرانی، مثل جنگ یا بحران‌های شدید، رخ می‌دهد، وضعیت این ابزارها چطور است؟ 
پرداخت آنلاین، رایج‌ترین نوع پرداخت در جهان است. ارتباط مستقیم با سرورهای بانکی و سیستم‌های مالی، باعث می‌شود تراکنش‌ها سریع، امن و قابل ردگیری باشند. از همین رو، در اکثر کشورها و به خصوص در ایران، دستگاه‌های پوز و کارتخوان‌ها چون نیاز به اینترنت دارند، در وضعیت‌های عادی و سلامت زیرساخت‌ها، به راحتی کار می‌کنند.