کارگروه راهکارهای دیجیتال
مقدمه: دنیای پرداختی تحت تسلط فناوری
در عصر حاضر، تصور یک زندگی روزمره بدون فناوری به هیچ عنوان امکانپذیر نیست. حالا کافی است به تراکنشهای بانکی گذشته نگاه کنید: ساعتها در صف بانکی، کاغذ بازی و هدر رفت زمان. در این اوضاع، جهان با پدیدهای به نام «پرداختهای دیجیتال» آشنا شد که از انجماد گذشته خود رها شد و نجاتبخش افرادی بود که نیاز به سادهسازی فرآیندها داشتند.
مسیری که پرداختهای مالی پیمود، به راحتی میتوان به وضوح اهمیت تدوین سندهایی مانند «سند پرداخت خدمات مالی» (PSD) پی برد. PSD1 و PSD2 نهتنها تصدیقکنندگان این تحول هستند، بلکه دستورالعملهایی هستند که نقش حیاتی در پیریزی آیندهای امن و نوآورانه ایفا کردند.
در ادامه این مقاله، نگاهی عمیقتر به شباهتها و تفاوتهای PSD1 و PSD2 خواهیم داشت، و مسیری که هرکدام از آنها طی کردهاند را به دقت بررسی خواهیم کرد. با تمرکز بر چالشها و مشکلات PSD1 که در PSD2 به طور مؤثر برطرف شده، شما را به دلایلی که این تحولات حیاتی بودند، آشنا خواهیم کرد.
شباهتها: یک اساس مشترک
PSD1 و PSD2 به رغم تفاوتهایی که دارند، هنوز هم شباهتهای بارزی بین آنها وجود دارد:
حفاظت از مصرفکنندگان: هر دو نسل به حفظ حقوق مصرفکنندگان در تراکنشهای مالی و بهبود امنیت مالی کاربران متعهد هستند. از جلوگیری از کلاهبرداری تا تامین امنیت اطلاعات حساب، توجه به دغدغههای مصرفکننده در اولویت قرار دارد. در واقع میتوان گفت حفظ حقوق مصرفکنندگان یک اصل اساسی و حیاتی مشترک بین دو نسل PSD است.
رقابت و نوآوری: یکی از اهداف هر دو سند، افزایش رقابت و تسهیل ارائه خدمات جدید در بازار است. PSD1 فضای ابتدایی را به وجود آورد و PSD2 را قادر ساخت که فرصتی بزرگتر برای نهادهای جدید و ایدههای نوینی به ارمغان آورد. میتوان گفت PSD1 زمینهساز و ایجادکننده زیرساخت بازار رقابتی بود و PSD2 به بسط و گسترش این بازار کمک کرد.
ایجاد یک بازار یکپارچه: این دو سیاست در راستای هدف کلی یکپارچگی بازار اروپا در خدمات پرداخت، مفاهیم مشابهی را مورد تاکید قرار داده و همواره در پی فراهمکردن فضایی استاندارد و منسجم برای ارائهدهندگان و مشتریان بودند.
تفاوتها و چالشهای برطرف شده
اگر چه شباهتها به وضوح مشهود است، اما تفاوتهای عمیقی نیز وجود دارد که شناخت آنها کمک میکند تا به تواناییهای بیشتر PSD2 پی ببریم:
محوریت نوآوری و رقبای جدید
چالش در PSD1: قوانین حاکم بر PSD1 به نحوی شکلگرفته بود که تنها نهادهای بانکی بهعنوان ارائهدهندگان اصلی خدمات شناخته میشدند. در واقع، فضای نوآوری کمی محدود به نظر میرسید و در عمل هیچ حمایتی برای استارتاپهای فینتک یا رقبای غیر بانکی وجود نداشت. با توجه به اینکه این قوانین در ابتدای راه خود بودند همین تغییرات محدود هم بسیار ارزشمند بودند ولی میتوان گفت در عمل نتیجه مطلوب را نداشتند.
راهحل در PSD2: استاندارد PSD2 با اضافه کردن مفهوم «پرداخت باز» نه تنها دسترسی به دادههای بانکی را برای شرکتهای ثالث ممکن ساخت بلکه نهادهای غیر بانکی نیز فرصتی پیدا کردند که وارد بازار شوند. به همین دلیل، سطح رقابت و تنوع در ارائه خدمات بسیار افزایش یافته است.
اقدامات امنیتی و احراز هویت
مشکلات در PSD1: در PSD1، تأکید چندانی بر فرآیندهای امنیتی نبود. فقدان استانداردهای قوی برای احراز هویت و تقلبها، نگرانکننده بود و باعث نگرانیهایی درباره امنیت پرداختها شد.
بهرهگیری از پیشرفت در PSD2: استاندارد PSD2 با تجویز فرآیندهای سختگیرانهتر نظیر «احراز هویت قوی مشتری» (SCA)، اقدامات قابلتوجهی برای بهبود سطح امنیت تراکنشها به عمل آورده و از سوءاستفادهها جلوگیری میکند. در واقع موضوعات امنیتی هم شفافتر به صورت قوانین در نظر گرفته شدند و هم هوشمندی آن نسبت به PSD1 بیشتر شد.
شفافیت و مسئولیتپذیری
دشواری در PSD1: کاربران و مشتریان در PSD1 به سختی میتوانستند نسبت به هویت افرادی که خدمات مالی را ارائه میدادند، اطمینان پیدا کنند. فقدان مکانیزم شفافیتی قوی، تعامل بین نهادهای مالی و مشتریان را تحت تأثیر قرار میداد.
تأثیر در PSD2: استاندارد PSD2، به دنبال شفافیت در تبادل دادهها، دستورالعملهای قانونی لازم ایجاد شدهاند. به این ترتیب، کاربران در نهایت حق دسترسی و کنترل دادههای خود را مییابند و این اقدام در روابط آنها با مؤسسات مالی آنها اصلاح بزرگی خواهد داشت.
روند نظارتی
مرزهای موجود در PSD1: نظام قانونی PSD1 به طور کامل موفق نبود و با برخی از مشکلات ساختاری مواجه بود. یکی از بزرگترین معایب آن وجود شکافهای قانونی و تسلط محدود بر روی ابعاد مختلف خدمات مالی بود. به عبارت دیگر، با وجود تلاشها برای نظم بخشیدن به صنعت خدمات پرداخت، متاسفانه هیچ استراتژی دقیقی برای مدیریت نقاط ضعف موجود در تعاملات و روابط تجاری بین نهادهای مالی و مصرفکنندگان وجود نداشت.
تحولی در PSD2: استاندارد PSD2 نهادهای نظارتی را قادر ساخت تا دقت بیشتری در مدیریت بازار و رفتار سازمانها به کار ببرند و بر اطلاعات و کیفیت خدمات دقیقتری نظارت کنند. این روند افزایش تاکید بر رعایت الزامات از سوی موسسات مالی به دست آمد.
نتیجهگیری
تاریخچه تحول و دستاوردهای مربوط به PSD1 و PSD2 گواهی بر عزم قاطع صنعت مالی در مسیر بهبود کیفیت خدمات و همچنین، اعتمادسازی نسبت به نهادهای مالی است. با اتمام تلاشهای بسیاری از دستاندرکاران، تجربهای جذاب برای مشتریان فراهم شد تا امنیت و سهولت خدمات پرداخت به آنها عرضه شود.
در حال حاضر، پیادهسازی PSD2 با توجه به بهبودهایی که نسبت به PSD1 داشته است میتواند تنها راه موجود باشد و بعید است که کشورها و سازمانها و کسبوکارهای نوپا علاقه چندانی به پیادهسازی PSD1 داشته باشند. اما از این مهم غافل نشویم که خود اجرای دقیق و کامل خود PSD1 در برخی از کشورها همچنان میتواند گزینه مهمی برای پیشرفت و بهبود فضای پرداخت دیجیتال باشد.
منابع
https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/fr/memo_15_5793
https://mambu.com/en/insights/articles/psd1-psd2-psd3-evolution
https://finrota.com/en/blog/psd-ve-psd2-nedir
https://www.stevens-bolton.com/site/insights/briefing-notes/psd2-what-has-changed-since-psd1
