علی الماسی زند / مدیر کارگروه حکمرانی
مقدمه
در جنگهای مبتنی بر هوش مصنوعی، مرز «میدان» و «پشت جبهه» فرو ریخته است؛ هر تلفن همراه، حسگر و حساب کاربری به گرهای در زنجیره هدفگیری تبدیل میشود. ازاینرو، رفتار قانونمند شهروندان در تولید و انتشار داده، برابر با پدافند غیرعامل است (Bratton, 2015, p. 185).
چرا شهروند «سرباز نامرئی» است؟
الگوریتمهای یادگیری عمیق میتوانند از نشانههای ظاهراً بیاهمیت ـ لوکیشن یک عکس، هشتگ یک پُست ـ مسیر جابهجایی نیرو یا مختصات یک سایت حیاتی را استنباط کنند. تجربه جنگ ۱۲ روزه ایران و اسرائیل نشان داد که باتها و دیپفیکها برای القای روایت و هدایت حملات سایبری به زیرساختها استفاده شدند. بهعکس، تشخیص و خنثیسازی بخشی از این حملات با سامانههای داخلی ممکن شد، اما انتشار بیمحابای داده توسط کاربران آسیبپذیری را بالا برد.
قانونمداری: شجاعت نوین در جبهه پنهان
در جنگهای سنتی، الگوهای شجاعت غالباً با ابتکار شخصی خارج از چهارچوب تعریف میشد؛ امروز، شکستن پروتکلهای دادهای میتواند دشمن را مسلح کند (Singer, 2009, p. 340)شجاعت نوین یعنی:
- پایبندی به دستورالعمل پدافند دادهای: عدم انتشار تصاویر مکانهای حساس یا تگ مکانی بلادرنگ.
- بهروزرسانی سواد رسانهای: تشخیص محتوا/لینک مشکوک و گزارش آن به سامانههای ملی دیپفیک.
- استفاده از پلتفرمهای بومی ایمن: خروج داده از مرز دیجیتال را به حداقل رساندن.
وظایف حکمران برای پشتیبانی از شهروند قانونمدار
- تصویب و اجرای قانون الزامآور «مصونیت دادهای»: طبقهبندی انتشار اطلاعات میدانی و تعریف جرائم سایبری برای نشت داده حساس (Rid, 2020, p. 318).
- برگزاری کمپین های ملی آموزش شهروندان «چگونه داده دشمن را تغذیه نکنیم» در کتاب درسی و رسانه ملی ـ ذکر شده در اسناد حکمرانی هوش مصنوعی؛
- پلتفرم گزارش تهدید کاربرمحور: شهروند بتواند محتوای دیپفیک یا بات تخریبگر را فوراً به مرکز عملیات امنیتی گزارش کند (Taddeo & Floridi, 2018, p. 752).
چند مصداق
فرانسه در پروژه CrossCheck به کمک خبرنگاران و الگوریتمها، آموزش عمومی را با راستیآزمایی جمعی پیوند داد؛ نتیجه، کاهش ۳۰ درصدی انتشار خبر جعلی در دور دوم انتخابات بود (Zuboff, 2019, p. 333). کرهجنوبی نیز قانون ممنوعیت انتشار دیپفیک سیاسی را همراه با سامانه ملی تشخیص جعل تصویری اجباری کرد (Rid, 2020, p. 312).
نتیجهگیری
جنگ دادهای، جنگ انضباط است. هر شهروند میتواند با رعایت قانون، برابر موشکی که از داده تغذیه میکند، یک لایه زره خلق کند. حکمرانی وظیفه دارد ابزار، آموزش و چارچوب حقوقی را فراهم آورد تا این شجاعت نظممحور به هنجار جمعی بدل شود؛ در غیر این صورت، حتی پیشرفتهترین سامانههای دفاعی نیز با یک سلفی بیجا دور زده میشوند.
منابع
Bratton, B. H. (2015). The Stack. MIT Press.
Rid, T. (2020). Active Measures. FSG.
Singer, P. W. (2009). Wired for War. Penguin.
Taddeo, M., & Floridi, L. (2018). How AI can be a force for good. Science, 361(6404), 751-752.
Zuboff, S. (2019). The Age of Surveillance Capitalism. PublicAffairs.
